देशामध्ये वेळोवेळी अशा अनेक योजना चालवल्या जातात ज्यांचा लाभ फक्त विवाहित लोकांनाच मिळतो. कोणाचे लग्न झाले आहे आणि कोणाचे नाही याची अचूक माहिती सरकारकडे नाही. त्यामुळे अनेक वेळा विवाह प्रमाणपत्राला या योजनांचा आधार दिला जातो. विवाह प्रमाणपत्र असलेल्या व्यक्तीला या योजनांचा लाभ दिला जातो. अनेक वेळा विवाहित व्यक्तीही विवाह प्रमाणपत्राअभावी या योजनांपासून वंचित राहतात. त्यामुळे लग्नाची नोंदणी का आवश्यक आहे? आणि ते कुठे वापरले जाते? याची माहिती जाणून घेणार आहोत.
◆विवाह नोंदणी म्हणजे काय?
विवाह नोंदणी ही एक कायदेशीर प्रक्रिया आहे, कोणत्याही जोडप्याला ते कोणत्याही धर्माचे असोत, देशात विवाह नोंदणी करू शकतात. विवाह नोंदणीसाठी, विवाहित जोडप्याला त्यांच्या विवाहाचे काही पुरावे आणि साक्षीदार रजिस्ट्रारसमोर सादर करावे लागतात. यानंतर रजिस्ट्रार विवाह प्रमाणपत्र तयार करतात. या संपूर्ण प्रक्रियेला विवाह नोंदणी म्हणतात.
◆विवाह नोंदणी महत्वाची का आहे?
लग्नाची नोंदणी करण्याचे अनेक फायदे आहेत, सर्वप्रथम, हे एक कायदेशीर प्रमाणपत्र आहे जे कोणतेही विवाह कायदेशीररित्या वैध बनवते. याशिवाय, विवाह नोंदणीचे इतर अनेक फायदे आहेत: विवाह नोंदणीनंतर नातेसंबंधाला कायदेशीर मान्यता मिळते. अनेकवेळा प्रेमविवाहात तरुण-तरुणीचा विवाह मंदिर किंवा कोणत्याही सामाजिक संस्थेच्या मदतीने होतो, परंतु त्या विवाहाला समाज स्तरावर मान्यता मिळत नाही, अशा परिस्थितीत विवाहाची नोंदणी झाल्यानंतर समाज स्वीकारेल.
तसेच विवाह नोंदणीनंतर पती-पत्नीशी संबंधित अनेक सरकारी योजनांचा लाभ मिळणे सोपे होते. उदा, भारतात, विधवा पेन्शन योजनेंतर्गत ज्या महिलांना पती नाही अशा महिलांना सरकारकडून आर्थिक सहाय्य दिले जाते, अशा परिस्थितीत पात्र महिलांना या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी त्यांच्या पूर्वीच्या विवाहाचे विवाह प्रमाणपत्र आवश्यक असते.
विवाह प्रमाणपत्र बनवल्यानंतर, जर तुम्हाला परदेशात जायचे असेल तर तुम्हाला सहज पासपोर्ट किंवा व्हिसा मिळू शकतो.
या व्यतिरिक्त जर तुम्ही तुमच्या कुटुंबासोबत परदेशात राहण्याचा विचार करत असाल तर विवाह प्रमाणपत्र खूप महत्वाचे आहे. कारण कोणत्याही देशात कायमस्वरूपी वास्तव्यासाठी तुम्हाला विवाह प्रमाणपत्र सादर करावे लागेल. लग्नानंतर कधी कधी नात्यात भांडणे होतात.
अशा सामान्य विवादांमुळे एखाद्या व्यक्तीने पुनर्विवाह करण्यापासून रोखण्यासाठी विवाह नोंदणी करणे देखील खूप महत्वाचे आहे.
भारतीय हिंदू विवाह कायद्यांतर्गत असा नियम आहे की, घटस्फोटाशिवाय कोणतीही व्यक्ती दुसरे लग्न करू शकत नाही, अशा परिस्थितीत विवाह नोंदणी आणि विवाह प्रमाणपत्र वापरून आपल्या जोडीदाराचा दुसरा विवाह थांबविला जाऊ शकतो.
विवाह नोंदणी आणि प्रमाणपत्राचा महत्त्वाचा उपयोग तेव्हाच होतो जेव्हा पती-पत्नीमध्ये विभक्त होण्याची परिस्थिती असते. जर त्यांच्या नात्यात संघर्ष असेल आणि दोघांना एकत्र राहायचे नसेल आणि घटस्फोट घ्यायचा असेल तर घटस्फोटाचा अर्ज दाखल करताना विवाह प्रमाणपत्र आवश्यक आहे.
