नमस्कार मित्रांनो. आपण आपल्या इन्फोईन मराठी या वेबसाइट आणि फेसबुक पेज वर दररोज नवनवीन आणि रंजक माहिती आपल्या वाचकांसाठी घेऊन येतो. ही माहिती साध्या, सोप्या आणि समजेल अश्या भाषेत देण्याचा आमचा प्रयत्न असतो. आज देखील आपणासाठी आम्ही एका खास विषयावर रंजक माहिती घेऊन आलो आहेत, त्यामुळे लेख शेवटपर्यंत वाचा..
गेल्या 5-10 वर्षात तंत्रज्ञानाच्या क्षेत्रात मोठे काम झाले आहे. आजकाल मोठमोठ्या शोरूमपासून ते छोट्या दुकानांपर्यंत तंत्रज्ञानाचा वापर मोठ्या प्रमाणात होत आहे. पण गेल्या काही वर्षात ज्या तंत्रज्ञानाचा भरपूर वापर होत आहे त्यात QR कोड देखील आहे.
जर तुम्ही फोन पे, गुगल पे, पेटीएम, भीम यूपीआय सारखे ऑनलाइन पेमेंट वापरत असाल तर तुम्ही QR कोड वापरत असाल. पण क्यूआर कोड म्हणजे नेमकं काय, तो कसा काम करतो, किती सुरक्षित आहे आणि त्याची सुरुवात कशी झाली हे तुम्हाला माहिती आहे का? नाही? चला तर मग जाणून घेऊ याबद्दलची सविस्तर माहिती, तुम्हाला समजेल अश्या भाषेत.
क्यूआर कोडचा फूल फॉर्म ‘क्विक रिस्पॉन्स कोड‘ असा आहे. ही मशिन रीडेबल लेबले आहेत, जी कॉम्प्युटर कोणत्याही मजकुरापेक्षा सहज समजू शकतो. QR कोड सर्वत्र वापरले जातात, जसे की उत्पादनाचा मागोवा घेणे किंवा ओळखणे. आजकाल आपण ते जाहिराती, बिलबोर्ड आणि बिझनेस विंडोमध्ये देखील पाहू शकतो. अगदी वेबसाइट्सही त्याचा वापर करत आहेत. हा जगातील सर्वाधिक वापरला जाणारा 2D बारकोड आहे. हे उत्पादनाबद्दल डेटा संग्रहित करण्यास मदत करते.
डेटा संचयित करण्यासाठी QR कोड एन्कोडिंग मोड वापरते. हा एक चौरस ग्रिड आहे ज्यामध्ये अॅक्सिसमध्ये डेटा संग्रहित केला जातो. पण ते मशीनद्वारे वाचण्यायोग्य बनवलेला असतो. याचा अर्थ ते फक्त मशीनद्वारे वाचले जाऊ शकते. म्हणून, ते वाचण्यासाठी, स्मार्टफोन कॅमेरा, क्यूआर कोड रीडर, क्यूआर कोड स्कॅनर यासारख्या उपकरणांचा वापर केला जातो.
QR कोड हे बारकोड बर्यापैकी प्रमाणेच काम करते. पण त्याचे स्ट्रक्चर काहीसे वेगळे आहे. यामध्ये रेषांऐवजी चौकोन आणि ठिपके वापरण्यात येतात. हे प्रामुख्याने दोन प्रकारचे असतात. पहिला स्थिर QR कोड आणि दुसरा डायनॅमिक QR कोड. स्थिर QR कोड खूप स्थिर असतो. एकदा एखादा QR कोड तय्यार केल्यावर त्यामध्ये बादल करता येत नाहीत. डायनॅमिक QR कोड अतिशय डायनॅमिक असला तरी, त्यात असलेली सर्व माहिती बदलली जाऊ शकते आणि ती पुन्हा पुन्हा अपडेट केली जाऊ शकते.
QR कोडचे अनेक प्रकार आहेत. कारण काळानुसार त्याच्या डिझाईनमध्ये आणि वैशिष्ट्यांमध्ये बरेच बदल झाले आहेत. यासोबतच अनेक सुधारणाही करण्यात आल्या आहेत. तुम्हाला वेगवेगळ्या रंगांचे आणि डिझाइनचे क्यूआर कोड देखील पाहायला मिळतील. हे प्रामुख्याने मॉडेल 1, मॉडेल 2, मायक्रो QR कोड, IQR कोड, फ्रेम QR कोड, सुरक्षित QR कोड, HCC2D, JAB कोड म्हणून व्यवहारात आहेत.
क्यूआर कोडची सुरुवात 1994 मध्ये झाली असे म्हटले जाते. डेन्को वेव्ह नावाच्या जपानी कंपनीने याची सुरुवात केली होती. सुरुवातीला वाहनांचा मागोवा घेण्यासाठी कंपनीने ते सुरू केले. पण हळूहळू तो खूप प्रसिद्ध होऊ लागला आणि तो इतका प्रसिद्ध झाला की आता तो सर्वाधिक वापरला जाणारा 2D कोड बनला आहे. त्याच्या प्रसिद्धीचे सर्वात मोठे कारण म्हणजे जलद स्कॅनिंग आणि जलद प्रतिसाद.
QR कोड यशस्वी करण्यात स्मार्टफोनचा मोठा वाटा आहे. स्मार्टफोनच्या आगमनापूर्वी ते फक्त औद्योगिक क्षेत्रापुरते मर्यादित होते. पण स्मार्टफोन आल्यानंतर तो जवळपास प्रत्येक घराघरात पोहोचला आहे आणि कोरोनामुळे त्याचा वापर आणखी वाढला आहे. कोरोनाव्हायरसमध्ये QR कोड स्कॅन करणार्यांची संख्या आश्चर्यकारकपणे वाढली आहे.
सूचना: वरील माहिती उपलब्ध माहितीचा अभ्यास करून तसेच वेगवेगळ्या इंटरनेट स्रोतांचा अभ्यास करून प्रदर्शित करण्यात आलेली आहे. सदर माहिती हि सामान्य जनतेमध्ये जागरूकता निर्माण करण्यासाठी प्रदर्शित करण्यात आली आहे या माहितीमध्ये काही त्रुटी आढळ्यास त्यास मानवी चूक मानले जावे.
सदर लेख अथवा लेखातील कुठल्याही भागाचे छापील, इलेक्ट्रॉनिक माध्यमात परवानगीशिवाय पुनर्मुद्रण किंवा कुठल्याही सोशल मीडियात कॉपी-पेस्ट करून पुनर्लेखन करण्यास सक्त मनाई आहे. याचे उल्लंघन केल्याचे आढळल्यास कायदेशीर कारवाई करण्यात येईल. लेख आपल्या मित्र, मैत्रिणींना पाठवण्यासाठी उपलब्ध पर्यायांचा वापर करून जरूर शेअर करा.
