उत्तर प्रदेशातील मिर्झापूरमध्ये एका खासदाराच्या खात्यात पीएम किसान सन्मान निधी योजनेचे पैसे आल्याची बातमी समोर आली आहे. अपना दल या पक्षाचे खासदार पकोरी लाल आणि त्यांचा आमदार मुलगा राहुल प्रकाश यांची नावे या लाभार्थ्यांमध्ये आहेत.यासोबतच पीएम किसान सन्मान योजना निधी अंतर्गत त्यांच्या खात्यात नऊ हप्तेही जमा करण्यात आले आहेत. पकोरी लाल यांच्या पत्नीचेही नाव लाभार्थ्यांमध्ये नोंदवले गेले आहे. तर, किसान सन्मान निधी योजनेच्या अटींनुसार, खासदार किंवा आमदार यांना या योजनेचा लाभ मिळू शकत नाही.
साहजिकच अशा प्रकारे अनेक प्रश्न निर्माण होतात. सरकारी योजनेंतर्गत आर्थिक मदत मिळणे इतके सोपे आहे का? कोणी लाभार्थी होऊ शकतो का? या सर्व प्रश्नांची उत्तरे आजच्या या लेखात आपण जाणून घेऊ.
सर्व जमीनधारक शेतकरी कुटुंबांना आर्थिक मदत देण्यासाठी केंद्र सरकारने पंतप्रधान किसान सन्मान निधी योजना सुरू केली आहे. 24 फेब्रुवारी 2019 रोजी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या हस्ते अधिकृतपणे लॉन्च करण्यात आले. शेतकऱ्यांचे उत्पन्न वाढवणे हा या योजनेचा मुख्य उद्देश आहे. प्रधानमंत्री किसान सन्मान निधी (PM-KISAN) ही केंद्रीय योजना आहे. अशा योजनांमध्ये भारत सरकारकडून 100% निधी उपलब्ध आहे. पीएम किसान अंतर्गत लाभार्थ्यांना आर्थिक मदत हस्तांतरित करणे ही भारत सरकारची जबाबदारी आहे.
या योजनेंतर्गत, केंद्र दरवर्षी एकूण 6,000 रुपये तीन समान हप्त्यांमध्ये थेट शेतकऱ्यांच्या बँक खात्यात जमा करते. दर चार महिन्यांनी 2000 रुपये लाभार्थ्यांच्या खात्यात हस्तांतरित केले जातात. पूर्वी ही योजना फक्त त्या लहान आणि अत्यल्प शेतकरी कुटुंबांपुरती मर्यादित होती ज्यांची एकूण शेती 2 हेक्टर किंवा त्यापेक्षा कमी आहे. पण नंतर त्यात बदल करून पात्रता निकषांची व्याप्ती वाढवण्यात आली. जर एखाद्या शेतकऱ्याने हे निकष पूर्ण केले तर त्याला या योजनेचा लाभ घेता येईल.
सर्वच शेतकरी लाभार्थी होऊ शकत नाहीत : पीएम किसान योजनेचे लाभार्थी होण्यासाठी काही अटी पूर्ण करणे आवश्यक आहे. जर तुम्ही या अटींच्या विरुद्ध स्थिती धारण करत असाल तर तुम्ही या योजनेअंतर्गत लाभार्थी होऊ शकत नाही. म्हणजेच प्रत्येक शेतकऱ्याला योजनेचा लाभ मिळणार नाही. खाली नमूद केलेल्या वर्गवारीतील शेतकरी कुटुंबे पंतप्रधान किसान योजनेसाठी पात्र नाहीत:
आजी-माजी संवैधानिक पदे असलेल्या शेतकरी कुटुंबांना ही योजना मिळण्यास पात्र नाही. लोकसभा/राज्यसभा/सध्याचे राज्य/केंद्रीय मंत्री, राज्य विधानसभेचे सदस्य, राज्य विधानपरिषदेचे सदस्य, महानगरपालिकेचे विद्यमान महापौर आणि जिल्हा पंचायतींचे अध्यक्ष यांच्याशी संबंधित शेतकऱ्यांची कुटुंबे यासाठी पात्र असणार नाहीत.
शासकीय सेवेतील किंवा सेवानिवृत्त अधिकारी, राज्य आणि केंद्र सरकारच्या क्षेत्रात कार्यरत असल्यास, सरकारशी संलग्न स्वायत्त संस्थांचे कर्मचारी असल्यास, या योजनेसाठी नोंदणी करता येणार नाही. दरमहा सुमारे 10,000/- पेन्शन मिळवणारे सर्व सेवानिवृत्त सरकारी अधिकारी यांच्याशी संबंधित शेतकरी या योजनेचा लाभ घेण्यास पात्र असणार नाहीत. गेल्या वर्षी ज्यांनी आयकर भरला होता ते सर्व लोक देखील पात्र श्रेणीत नाहीत. वकील, डॉक्टर, शिक्षक, अभियंता, लेखापाल, वास्तुविशारद आणि इतर व्यवसायांशी निगडित लोक यासारखे व्यावसायिक या योजनेच्या लाभार्थी श्रेणीत येत नाहीत.
अर्ज कसा करावा? : तुम्ही वर नमूद केलेल्या श्रेणीत येत नसल्यास आणि जमीनधारक शेतकरी असाल तर तुम्ही PM किसान सन्मान निधी योजनेअंतर्गत लाभ मिळवण्यासाठी ऑनलाइन नोंदणी करू शकता. यासाठी: सर्वप्रथम, पीएम किसान सन्मान निधी योजनेच्या अधिकृत वेबसाइट pmkisan वर जा. त्यानंतर होम पेज दिसेल, त्यावर ‘फार्मर्स कॉर्नर’ दिसेल. या कोपऱ्यात तुम्हाला दुसरा पर्याय दिसेल. ‘नवीन शेतकरी नोंदणी’ म्हणजे ‘नवीन शेतकरी नोंदणी.’ तुम्ही त्या पर्यायावर क्लिक करा.
त्यानंतर तुमच्या संगणकाच्या स्क्रीनवर एक नवीन नोंदणी फॉर्म दिसेल. या नोंदणी फॉर्ममध्ये, तुम्हाला तुमची वैयक्तिक माहिती जसे की आधार क्रमांक, फोन नंबर, बँक खाते क्रमांक इत्यादींसह सर्व आवश्यक तपशील आणि कागदपत्रे सबमिट करावी लागतील. सर्व कागदपत्रे अपलोड केल्यानंतर सबमिट बटणावर क्लिक करा. या बटणावर क्लिक केल्यानंतर तुमचा नोंदणी फॉर्म यशस्वीरित्या सबमिट केला जाईल आणि तुम्ही त्याची प्रिंटआउट जवळच्या सायबर कॅफेमधून मिळवू शकता.
लाभार्थी शेतकरी कुटुंबांच्या ओळखीची संपूर्ण जबाबदारी राज्य/केंद्रशासित प्रदेश सरकारांची आहे. चुकीच्या लोकांच्या खात्यात हप्ता गेला तर? त्यावरही उपाय आहे. अपात्र लाभार्थ्यांच्या बाबतीत वसुलीची यंत्रणा अतिशय सुरळीत व पारदर्शक करण्यात आली आहे. यासाठी राज्याकडून डिमांड ड्राफ्ट किंवा भौतिक तपासणी सादर करण्याची गरज नाही. या प्रक्रियेत राज्याच्या नोडल विभागाच्या खात्यातून केंद्र सरकारच्या खात्यात स्वयं हस्तांतरण होते. यामुळे ही प्रक्रिया अत्यंत कार्यक्षम आणि कमी वेळ घेणारी झाली आहे.
