देशाची 15 वी राष्ट्रपती निवडणूक 18 जुलै रोजी होणार आहे . यासाठी भाजपच्या नेतृत्वाखाली एनडीएने द्रौपदी मुर्मू यांना उमेदवारी दिली आहे , तर संयुक्त विरोधकांनी माजी अर्थ आणि परराष्ट्र व्यवहार मंत्री यशवंत सिन्हा यांना उमेदवारी दिली आहे. राष्ट्रपतीपदाच्या निवडणुकीचे निकाल २१ जुलैला जाहीर होतील आणि २५ जुलैला नवीन राष्ट्रपतींचा शपथविधी होईल. 25 जुलै रोजी राष्ट्रपती पहिल्यांदाच शपथ घेतील असे नाही, परंतु भारतात वर्षानुवर्षे परंपरा आहे की नवीन राष्ट्रपती 25 जुलै रोजीच शपथ घेतात. चला या परंपरेबद्दल जाणून घेऊया आणि 25 जुलै रोजी शपथ घेणारे पहिले राष्ट्रपती कोण होते.
रामनाथ कोविंद यांनी कधी शपथ घेतली?
आम्ही वर नमूद केल्याप्रमाणे, विद्यमान राष्ट्रपती रामनाथ कोविंद, त्यांच्या आधी प्रणव मुखर्जी आणि त्यांच्या आधी प्रतिभा पाटील यांनी 25 जुलै रोजी शपथ घेतली. त्यांच्या पूर्वीच्या राष्ट्रपतींचा कार्यकाळ संपल्यानंतर त्यांनी 25 जुलै रोजी राष्ट्रपती पदाची शपथ घेतली.
कोणकोणत्या राष्ट्रपतींनी 25 जुलै रोजी शपथ घेतली?
आतापर्यंत 25 जुलै रोजी देशाच्या एकूण 9 राष्ट्रपतींनी शपथ घेतली आहे. भारतातील राष्ट्रपतींचा कार्यकाळ पाच वर्षांचा असतो आणि प्रत्येक पाच वर्षांतून एकदा लोकसभा, राज्यसभा आणि राज्य विधानमंडळांचे निवडून आलेले सदस्य राष्ट्रपतींची निवड करतात. अध्यक्षपदाच्या निवडणुकीसाठी विशेष प्रकारची निवडणूक प्रक्रिया अवलंबली जाते. याला एकल हस्तांतरणीय मतदान प्रणाली म्हणतात. या अंतर्गत मतदार 1, 2, 3, 4 या क्रमाने त्याच्या आवडीनुसार उमेदवार निवडतो, परंतु कोणत्याही परिस्थितीत त्याचे एकच मत मोजले जाते.
आतापर्यंत असे पाच राष्ट्रपती आहेत ज्यांनी २५ जुलैला शपथ घेतली नाही. यातील पहिले राष्ट्रपती डॉ.राजेंद्र प्रसाद यांचे नाव आहे. त्यांनी 26 जानेवारी 1950 रोजी पदाची शपथ घेतली आणि आतापर्यंत एकापेक्षा जास्त कालावधीसाठी निवडून आलेले एकमेव राष्ट्रपती आहेत. देशाचे दुसरे राष्ट्रपती सर्वपल्ली राधाकृष्णन यांनी 13 मे 1962 रोजी शपथ घेतली, तर झाकीर हुसेन यांनी 13 मे 1967 रोजी तिसरे राष्ट्रपती म्हणून शपथ घेतली. झाकीर हुसेन यांचा त्यांच्या कार्यकाळात मृत्यू झाला. त्यांच्यानंतर चौथे राष्ट्रपती व्हीव्ही गिरी यांनी २४ ऑगस्ट १९६९ रोजी आणि पाचवे राष्ट्रपती फखरुद्दीन अली अहमद यांनी २४ ऑगस्ट १९७४ रोजी शपथ घेतली. पाचव्या राष्ट्रपतींचाही त्यांच्या कार्यकाळात मृत्यू झाला.
यादरम्यान, देशात कार्यवाह राष्ट्रपती असताना तीन प्रसंगही घडले. झाकीर हुसेन यांचे निधन झाले तेव्हा व्ही.व्ही.गिरी हे ३ मे १९६९ पासून ७८ दिवस कार्यवाहक राष्ट्रपती होते, त्यानंतर मोहम्मद हयातुल्ला २० जुलै १९६९ पासून पुढील ३५ दिवसांसाठी कार्यवाहक राष्ट्रपती बनले. पाचवे राष्ट्रपती फखरुद्दीन अली अहमद यांच्या निधनानंतर, बीडी जट्टी हे 11 फेब्रुवारी 1977 पासून पुढील 164 दिवसांसाठी कार्यवाहक राष्ट्रपती होते.
पहिल्यांदा कोणी 25 जुलै रोजी शपथ घेतली?
देशाचे सहावे राष्ट्रपती नीलम संजीव रेड्डी हे पहिले राष्ट्रपती होते ज्यांनी 25 जुलै रोजी शपथ घेतली. देशात आणीबाणीनंतर पहिल्यांदाच राष्ट्रपतीपदासाठी निवडणूक झाली, तेव्हा जनता पक्षाचे नेते नीलम संजीव रेड्डी यांची देशाच्या राष्ट्रपतीपदी निवड झाली. नीलम संजीव रेड्डी यांनी 25 जुलै 1977 रोजी देशाच्या राष्ट्रपतीपदाची शपथ घेतली.
25 जुलै मागचे कारण काय?
सोप्या भाषेत सांगायचे तर याचे कोणतेही कारण नाही. सहावे राष्ट्रपती नीलम संजीव रेड्डी आणि त्यानंतरच्या सर्व अध्यक्षांनी त्यांचा कार्यकाळ पूर्ण केला आहे. राष्ट्रपतींचा कार्यकाळ पाच वर्षांचा असतो. अशाप्रकारे नीलम संजीव रेड्डी आणि त्यांच्यानंतर आतापर्यंत 7 राष्ट्रपतींनी म्हणजे एकूण 8 जणांनी त्यांचा कार्यकाळ पूर्ण केला, त्यामुळे प्रत्येक वेळी त्यांचा कार्यकाळ 24 जुलै रोजी संपतो तसेच नवीन राष्ट्रपती 25 जुलै रोजी शपथ घेतात. विद्यमान राष्ट्रपती राम नाथ कोविंद यांचा कार्यकाळ देखील 24 जुलै रोजी पूर्ण होत असून यावेळी राष्ट्रपतीपदाच्या निवडणुकीत द्रौपदी मुर्मू आणि यशवंत सिन्हा यांच्यात जो कोणी विजयी होईल, तो 25 जुलै रोजी शपथ घेईल.
