मित्रांनो दैनंदिन जीवनात अश्या बर्याच गोष्टी घडत असतात ज्याचा कायद्याशी संबंध येतो. त्याबद्दलची माहिती घेण्यासाठी आपण कायद्याची पुस्तके, लेख वाचण्याचा प्रयत्न करतो परंतु त्यांची भाषा आपणास समजणारी नसते. मग दूसरा पर्याय असतो तो वकिलांचे मार्गदर्शन घेण्याचा, परंतु बहुतेक वेळा आपणास त्यांची फिस परवडणारी नसते. त्यामुळे आपण कायद्याची माहिती देणारे आणि विशेष म्हणजे ती माहिती सामान्य व्यक्तिला समजेल अश्या भाषेत असणारे लेख वेळोवेळी आपल्या Info In Marathi या वेबसाईटवर प्रसिद्ध करतो. जेणेकरून आपल्या हक्कांची, कायद्याची माहिती सामान्य लोकांना समजेल. ही माहिती आपणास फायदेशीर वाटली तर नक्की शेअर करा.
असे अनेक घरमालक आहेत जे वेळेवर भाडे मिळूनही भाडेकरूला घरातून बाहेर काढण्याची धमकी देत असतात. त्याचबरोबर असे अनेक घरमालक आहेत जे भाडेकरूच्या घरी आलेल्या पाहुण्यांशीही शिष्टाचाराने वागत नाहीत. काहीजण तर भाडेकरू घरात नसताना दुरुस्ती करून देण्याच्या बहाण्याने घरात घुसतात.
या सर्वांमुळे भाडेकरूंना खूप त्रास होतो. परंतु भारतीय कायदा व्यवस्थेत भाडेकरूच्या हक्कांचे संरक्षण करण्यासाठी अनेक तरतुदी करण्यात आल्या आहेत. या कायदेशीर तरतुदी केवळ भाडेकरूलाच नव्हे तर भाड्याने घर देणाऱ्यांनाही माहीत असायला हव्यात आजच्या या लेखात आपण त्याबद्दल सविस्तर माहिती घेऊ.
आयपीसीचे कलम 339 : कोणत्याही व्यक्तीला ज्या ठिकाणी जाण्याचा अधिकार आहे तेथे जाण्यापासून रोखणे हा कायदेशीर गुन्हा आहे. जेव्हा भाडेकरू आणि घरमालक यांच्यात भाडेकरार होतो, तेव्हा ठराविक कालावधीसाठी घराच्या ठराविक भागावर भाडेकरूचा हक्क असेल असे ठरवले जाते. म्हणजेच जो भाग भाड्याने दिला आहे, तो घरमालकाचा नसून भाडेकरूचा असेल.
अशा परिस्थितीत घरमालक भाडेकरूच्या पाहुण्यांना घरात येऊ न देऊन गुन्हा करतो. भाडेकरू किंवा त्याचे पाहुणे कोणतेहे बेकायदेशीर कृत्य करत नसतील, ते कायद्याचे पालन करणारे नागरिक असतील, तर त्यांची ये-जा कोणत्याही आधारावर कोणीही रोखू शकत नाही. घरमालकाने असे केल्यास भाडेकरू त्यांच्यावर फौजदारी स्वरूपाचा गुन्हा दाखल करू शकतात.
IPC चे कलम 340 : कोणालाही बेकायदेशीर मार्गाने कैदी बनवणे हा गुन्हा आहे. जर घरमालकाने घराच्या मुख्य दरवाजाला कुलूप लावले आणि भाडेकरूला त्याची दुसरी चावी दिली नाही, त्याच्या खोलीला बाहेरून कुलूप लावले किंवा ठराविक वेळेनंतर घराबाहेर पडण्यास बंदी घातली, तर त्या घरमालकाला एक महिन्यापासून एक वर्षापर्यंत तुरुंगवास होऊ शकतो.
IPC कलम 354 -C : भाडेकरूच्या घराजवळ, विशेषत: महिला भाडेकरूच्या घराजवळ किंवा तिच्या परवानगीशिवाय घरात कॅमेरा बसवणे, जेणेकरून तिच्या गोपनीयतेवर आक्रमण होईल, हा गुन्हा आहे ज्याला तीन ते सात वर्षांच्या कारावासाची शिक्षा आहे. शिक्षा आणि आर्थिक दंडाचीही तरतूद या कायद्यामद्धे केलेली आहे.
प्रिव्हेन्शन ऑफ क्रुएल्टी टू अॅनिमल्स अॅक्ट : या कायद्याअंतर्गत अपार्टमेंट असोसिएशन आणि रेसिडेंट वेल्फेअर सोसायटीसाठी जारी केलेल्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार, पाळीव प्राण्यांवर कोणतेही निर्बंध लादले जाऊ शकत नाहीत कारण असे करणे घटनेच्या कलम 51 च्या विरुद्ध आहे. त्यामुळे भाडेकरूला पाळीव प्राणी ठेवण्यास प्रतिबंध करता येणार नाही.
भारतीय राज्यघटनेचे कलम २१ (जीवनाचा अधिकार आणि वैयक्तिक स्वातंत्र्य) : भारतीय संविधान कायद्यासमोर समानता आणि सर्व नागरिकांना कायद्याचे समान संरक्षण प्रदान करते. कलम 21 मध्ये हे स्पष्ट आहे की कोणत्याही व्यक्तीचे जीवन आणि स्वातंत्र्य हिरावून घेतले जाऊ शकत नाही. त्यामुळे भाडेकरूच्या घरात त्याच्या अनुपस्थितीत किंवा परवानगीशिवाय प्रवेश करणे हे ‘पर्सनल लिबर्टी’चे उल्लंघन आहे.
एवढेच नाही तर भाडे कराराचा कालावधी पूर्ण न झाल्यास घरमालक भाडेकरूला कोणतीही नोटीस न देता घर सोडण्यास सांगू शकत नाही. असे करणे केवळ भाडे कराराचे उल्लंघन होणार नाही तर मानसिक छळही मानले जाईल.
सूचना: वरील माहिती उपलब्ध माहितीचा अभ्यास करून तसेच वेगवेगळ्या इंटरनेट स्रोतांचा अभ्यास करून प्रदर्शित करण्यात आलेली आहे. सदर माहिती हि सामान्य जनतेमध्ये जागरूकता निर्माण करण्यासाठी प्रदर्शित करण्यात आली आहे या माहितीमध्ये काही त्रुटी आढळ्यास त्यास मानवी चूक मानले जावे.
अधिक माहितीसाठी विषयानुरूप त्या क्षेत्रातील जाणकार व्यक्तींचा सल्ला घ्यावा. केवळ या लेखाचा आधार घेऊन केलेल्या कोणत्याही प्रकारच्या कायदेशीर अथवा इतर कार्यवाहीच्या संभाव्य नुकसानीस या लेखाचे लेखक अथवा वेबसाईटशी संबंधित कोणतीही व्यक्ती अथवा कंपनी जबाबदार राहणार नाही याची दखल घ्यावी.
सदर लेख अथवा लेखातील कुठल्याही भागाचे छापील, इलेक्ट्रॉनिक माध्यमात परवानगीशिवाय पुनर्मुद्रण किंवा कुठल्याही सोशल मीडियात कॉपी-पेस्ट करून पुनर्लेखन करण्यास सक्त मनाई आहे. याचे उल्लंघन केल्याचे आढळल्यास कायदेशीर कारवाई करण्यात येईल. लेख आपल्या मित्र, मैत्रिणींना पाठवण्यासाठी उपलब्ध पर्यायांचा वापर करून जरूर शेअर करा.
