भारताला उगाच ‘सोने की चिडिया’ म्हटले गेले नाही. देशातील राजे आणि राजपुत्रांकडे नेहमीच अफाट संपत्ती होती. मात्र, 1971 मध्ये देशातील राजेशाही संपुष्टात आली. पण नवाबांचे रंजक किस्से आजवर चर्चिले जातात. आपल्या देशात नवाब इतके श्रीमंत होते की त्यांच्या वैभवाला आणि संपत्तीला अंत नव्हता. लोकांमध्ये त्यांचा खूप आदर होता आणि ते राजेशाही जीवन जगण्यासाठी ओळखला जात असे. आजच्या या लेखात नवबांच्या श्रीमंतीची नव्हे तर त्यांच्या काही आगळ्या-वेगळ्या छंदाची चर्चा करणार आहोत. चला तर मग जाणून घेऊ कोण आहेत ते 5 नवाब आणि काय होते त्यांचे विचित्र छंद.
1. हैदराबाद चे निज़ाम मीर उस्मान अली ख़ान
भारताच्या स्वातंत्र्यानंतर ७वा निजाम मीर उस्मान अली खान ‘हैदराबाद राज्या’च्या गादीवर बसलेला होता. 1911 मध्ये त्यांना गादी मिळाली. असे म्हटले जाते की तो त्याच्या जिद्दी, हट्टी आणि संशयास्पद स्वभावासाठी प्रसिद्ध होता. मात्र, त्याच्याकडे असलेल्या पैशांपेक्षा तो अधिक कंजूष होता. 35 वर्षांपासून, त्याने तीच तुर्की टोपी घातली होती, ज्याची शिलाई देखील फाटलेली होती. त्याच्या गॅरेजमध्ये चमकणाऱ्या वाहनांची रांग असायची, पण तो 1918 च्या जुन्या मॉडेलच्या स्लॅक कारमध्ये फिरायचा. फोर्ब्सनुसार, ते जगातील 5 व्या क्रमांकाचे श्रीमंत व्यक्ती होते. त्यांचा एक छंद नेहमीच चर्चेत असतो. म्हणजे लिंबाच्या आकाराचा हिरा त्याच्या टेबलावर कागदात गुंडाळून ठेवला होता. त्यांनी ते कागदाचे वजन म्हणून वापरले, ज्याची किंमत सुमारे 4 अब्ज रुपये होती.
2. महमूदाबाद रियासत ची रॉयल फॅमिली
उत्तर प्रदेशात सीतापूरजवळ एके काळी महमुदाबाद हे संस्थान होते. त्याच्याकडे संपत्तीचीही कमतरता नव्हती. महमुदाबादच्या संस्थानावर अवधच्या नवाबाचे राज्य होते. या संस्थानातील वंशजांनी या मालमत्तेवरून सरकारशी बराच काळ संघर्ष केला. येथील मुहम्मद खान यांचे वडील अमीर अहमद 1957 मध्ये भारत सोडून पाकिस्तानात गेले, परंतु त्यांची बेगम आणि काही कुटुंबीय येथेच राहिले. त्यांच्याकडे उत्तर प्रदेश आणि उत्तराखंडमध्ये सुमारे 3 हजार कोटींची संपत्ती आहे. सन 1968 मध्ये सरकारने एनमी प्रॉपर्टी एक्ट नावाचा नवीन कायदा केला, ज्या अंतर्गत शत्रू देशात गेलेल्यांची मालमत्ता जप्त करण्याची तरतूद होती. भारत सरकारकडून त्यांची मालमत्ता मिळवण्यासाठी त्यांनी दीर्घ लढा दिला होता.
3. जूनागढ़ चे नवाब मुहम्मद महाबत ख़ान
जुनागढचे नवाब मुहम्मद महाबत खान यांना रसूल खान जी या नावानेही ओळखले जाते. त्यांना कुत्रे पाळण्याची खूप आवड होती. जिथे त्यांचे आवडते कुत्रे ठेवले होते, तिथे वीज आणि फोनची सुविधा होती. त्यांची काळजी घेण्यासाठी सेवकही 24 तास उपस्थित होते. महाबत खानने तर एकदा एका कुत्र्याचे लग्न लावून दिले होते. या लग्नाला एकूण दीड लाख पाहुणे आले होते आणि सर्व राजे आणि श्रेष्ठींना निमंत्रणेही पाठवण्यात आली होती.
4. अवध चे नवाब मुहम्मद याहिया मिर्ज़ा असफ़ उद दौला
1738 मध्ये, ब्रिटिश राजवटीत, याहिया मिर्झा यांना अवधचा नवाब घोषित करण्यात आले. असे म्हणतात की, एकदा त्यांच्या राज्यात भीषण दुष्काळ पडला तेव्हा त्यांनी लोकांना दुष्काळापासून वाचवण्यासाठी ‘बडा इमामबारा’ या पर्यटनस्थळाचे बांधकाम सुरू केले. यामुळे लोकांना रोजगार मिळाला आणि उपासमारीची वेळ आली नाही. त्याच्या बांधकामात 20 हजार लोकांना रोजगार मिळाला. यासोबतच जोपर्यंत दुष्काळाची परिस्थिती दूर होत नाही तोपर्यंत इमामबाडयाचे काम सुरूच ठेवण्याचे आश्वासनही देण्यात आले.
5. नवाब वाज़िद अली शाह
नवाब वाजिद अली शाह यांना ३०० बायका होत्या. त्यापैकी बेगम हजरत महल यांनी नवाब साहेबांसोबत एका युद्धात भाग देखील घेतला होता. 1857 मध्ये, जेव्हा इंग्रजांनी अवध ताब्यात घेण्यासाथी लखनौच्या राजवाड्यावर हल्ला केला तेंव्हा नवाब आपल्या महलातच होते. इंग्रजांच्या फौजा महलात येणार समजताच सर्वत्र पळा-पळ सुरू झाली. इंग्रज महलात शिरले, पण नवाब आपल्या जागी निवांत बसलेले होते. त्यांना इंग्रज सैन्याने इतर लोकांसोबत पळून का गेले नाही असं विचारल्यास नवाब म्हणाले, ” धावपळीत माझे बूट सापडले नाही, बुटांशीवाय मी बाहेर कसं जाणार? म्हणून इथेच बसून राहिलो.”
सदर लेख अथवा लेखातील कुठल्याही भागाचे छापील, इलेक्ट्रॉनिक माध्यमात परवानगीशिवाय पुनर्मुद्रण किंवा कुठल्याही सोशल मीडियात कॉपी-पेस्ट करून पुनर्लेखन करण्यास सक्त मनाई आहे. याचे उल्लंघन केल्याचे आढळल्यास कायदेशीर कारवाई करण्यात येईल. लेख आपल्या मित्र, मैत्रिणींना पाठवण्यासाठी उपलब्ध पर्यायांचा वापर करून जरूर शेअर करा.
