तुम्हाला माहीत आहे का टर्मिनल, जंक्शन, सेंट्रल आणि स्टेशन मधला फरक काय आहे? जाणून घ्या सविस्तर.

भारतीय रेल्वे जगातील सर्वात मोठ्या रेल्वे नेटवर्कपैकी एक आहे. आजही, रेल्वे हा प्रवास करण्याचा सर्वात सुरक्षित आणि सोयीचा मार्ग मानला जातो, म्हणूनच दररोज लाखो लोक रेल्वेने प्रवास करतात. तुम्ही देखील कधीतरी ट्रेनने प्रवास केला असेल, ज्या दरम्यान तुम्ही अनेक स्टेशनवरून गेला असेल. याशिवाय तुमच्या शहरातही अनेक रेल्वे स्थानके असतील. तुम्ही पाहिलं असेल की या सर्व स्थानकांना नावे आहेत, कोणत्या नावासमोर टर्मिनल, कोणाच्या समोर जंक्शन किंवा अनेक स्थानकांसमोर सेंट्रल हा शब्द दिसेल.

पण ही नावे ठेवण्यामागील कारण जाणून घेण्याचा तुम्ही कधी प्रयत्न केला आहे का? जर तुम्हाला यामागील कारण माहित नसेल तर तुम्हाला काळजी करण्याची गरज नाही, आज आम्ही तुम्हाला याबद्दल सांगणार आहोत. चला तर मग जाणून घेऊया रेल्वे स्टेशनच्या नावासमोर टर्मिनल, जंक्शन किंवा सेंट्रल का लावले जाते. 

• रंजक माहिती : भारतातील रेल्वे ट्रॅक 92,081 किमी मध्ये पसरलेले आहेत ज्याचे क्षेत्र 66,687 किमी आहे. भारतात सुमारे 8,500 रेल्वे स्थानके आहेत, जिथून सुमारे 22 दशलक्ष लोक दररोज प्रवास करतात. देशातील रेल्वे स्थानक चार भागात विभागले गेले आहे. यामध्ये ‘टर्मिनस’, ‘सेंट्रल’, ‘जंक्शन’ आणि ‘स्टेशन’ यांचा समावेश आहे.

1. टर्मिनल : टर्मिनल ( किंवा टर्मिनस ) स्टेशन म्हणजे ते स्थानक जिथून गाड्या पुढे जात नाहीत. म्हणजे तिथे गाड्या येतात पण त्या स्टेशन पलीकडे प्रवास करत नाहीत. ज्या दिशेनं ट्रेन येते त्याच दिशेनं परत जावं लागतं. त्या स्थानकांना टर्मिनल स्टेशन्स म्हणतात.  भारतात एकूण २७ टर्मिनस किंवा टर्मिनल स्टेशन आहेत. यामध्ये ‘आनंद विहार टर्मिनल’, ‘छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस’, ‘लोकमान्य टिळक टर्मिनस’, ‘वांद्रे टर्मिनस’ आणि ‘राजेंद्र नगर टर्मिनस’ यांचा समावेश आहे.

2. सेंट्रल : एखाद्या रेल्वे स्थानकावर शहराच्या नावासोबत ‘सेंट्रल’ लिहिलेले असेल, तर ते शहरातील सर्वात जुने आणि मोठे स्टेशन असल्याचे समजते. हे स्थानक संपूर्ण शहरातील वाहतुकीचे केंद्र असते. म्हणजेच इतर स्थानकांपेक्षा येथे जास्त सेवा उपलब्ध आहेत. ही शहरातील सर्वात वर्दळीची स्थानके असतात आणि क्षेत्रफळातही बरीच मोठी असतात. देशभरातील प्रमुख शहरांमधून मध्यवर्ती स्थानकांवर गाड्या येतात. म्हणजेच सेंट्रल स्टेशनच्या माध्यमातूनच मोठी शहरे एकमेकांशी जोडली जातात.

भारतात एकूण ५ मध्यवर्ती स्थानके आहेत. यामध्ये ‘मुंबई सेंट्रल’, ‘चेन्नई सेंट्रल’, ‘कानपूर सेंट्रल’, ‘त्रिवेंद्रम सेंट्रल’ आणि ‘मंगलोर सेंट्रल’ यांचा समावेश आहे.

3. जंक्शन : जंक्शन हे एक स्टेशन आहे जिथे दोन किंवा अधिक मार्ग जोडलेले असतात. म्हणजेच ट्रेन किमान दोन मार्गांनी एकाच वेळी येऊ शकते किंवा जाऊ शकते. उदाहरणार्थ मिरज जंक्शन घ्या. इथे 3 प्रमुख रेल्वे मार्ग जोडले गेलेले आहेत. कोल्हापूरकडे जाणाऱ्या सर्व रेल्वेगाड्या मिरजवरूनच जातात. तसेच कर्नाटकातील बेळगाव, हुबळी, बंगळूर इत्यादी प्रमुख शहरे देखील मिरजसोबत जोडली गेली आहेत. मिरज-पंढरपूर-कुर्डुवाडी-लातूर ह्या नॅरोगेज मार्गाचे २००८ साली पूर्णपणे ब्रॉडगेजमध्ये रूपांतर झाले. ह्यामुळे मिरजहून सोलापूर, हैदराबाद इत्यादी शहरांसाठी देखील गाड्या सुटू लागल्या.

4 . स्टेशन : टर्मिनल, सेंट्रल किंवा जंक्शन नसणारे इतर शहरांमध्ये स्टेशन दिसून येईल. येणार्‍या प्रवासी आणि सामानासाठी ट्रेन जिथे थांबते त्या ठिकाणाला स्टेशन म्हणतात. भारतात छोटी-मोठी अशी सुमारे साडेआठ हजार रेल्वे स्थानके आहेत.

सूचना: वरील माहिती उपलब्ध माहितीचा अभ्यास करून तसेच वेगवेगळ्या इंटरनेट स्रोतांचा अभ्यास करून प्रदर्शित करण्यात आलेली आहे. सदर माहिती हि सामान्य जनतेमध्ये जागरूकता निर्माण करण्यासाठी प्रदर्शित करण्यात आली आहे. या माहितीमध्ये काही त्रुटी आढळ्यास त्यास मानवी चूक मानले जावे. अधिक माहितीसाठी विषयानुरूप त्या क्षेत्रातील जाणकार व्यक्तींचा सल्ला घ्यावा. केवळ या लेखाचा आधार घेऊन केलेल्या कोणत्याही प्रकारच्या कायदेशीर अथवा इतर कार्यवाहीच्या संभाव्य नुकसानीस या लेखाचे लेखक अथवा वेबसाईटशी संबंधित कोणतीही व्यक्ती अथवा कंपनी जबाबदार राहणार नाही याची दखल घ्यावी.

सदर लेख अथवा लेखातील कुठल्याही भागाचे छापील, इलेक्ट्रॉनिक माध्यमात परवानगीशिवाय पुनर्मुद्रण किंवा कुठल्याही सोशल मीडियात कॉपी-पेस्ट करून पुनर्लेखन करण्यास सक्त मनाई आहे. याचे उल्लंघन केल्याचे आढळल्यास कायदेशीर कारवाई करण्यात येईल. लेख आपल्या मित्र, मैत्रिणींना पाठवण्यासाठी उपलब्ध पर्यायांचा वापर करून जरूर शेअर करा.